Op dinsdag 20 meert stun der weer een column van Abel Darwinkel in het Dagblad van het Noorden op de streektaolpagina Schepers Erf. Dizze keer gung het over Drentse naomen veur de kinderschrik bruukt deur olders om kinder schrik an te jaogen.
Waor wörden kinder benauwd veur maokt, zodat ze niet in ’t koren lopen zulden? En wel zat der bij joe in de sloot, ’t deeipie, de wiek of de vaort? Was dat een bullebak, een boesjeude of een biethap? Lees mor gauw wieder.
Kinderschrik
Eein van de oldste gedichten in de Drèentse taol is het gedicht ‘De beuze jaeger’ van A.A. Steenbergen. Dat gedicht is veur ’t eerst publiceerd in de niggentiende eeuw. ‘De beuze jaeger’ geeit over dreei kinder die deur ’t laand dwaolen en bij een hoes ankloppen om hulp. Ze worden daor binnen neugd, mor dat bekomp heur min:
Maor doe zij waren binnentreen,
Greep heur de oeger een veur een,
Houwt mit de biel heur leden fien
En kuupt ze in ’t vat, as zult van ’t zwien.
Zeuven jaor laoter komp Sunterklaos op vesite, de oeger krig berouw en Sunterklaos brengt de kinder weer tot leven. Het heule gedicht is hieronder te lezen.
Oegers kommen vaok in sprookies en folklore veur as mèenseneters. In literatuur en kunst worden oegers vaok ofbeeld met een grote kop, veul stug haor en een baord, een dikke buuk en een staark lichaom. Een oeger (ok wel oegel of oger) is een kinderschrik, bruukt deur olders om kinder schrik an te jaogen.
Het Meertens Instituut hef in ’t verleden oetzöcht waor de kinder in Nederland en Vlaondern veur waorschouwd worden en daor een kaort van maokt, waor je op zeein kunnen dat elke regio zien eigen kinderschrik hef.
In Drenthe wörden kinder beveurbeeld waorschouwd veur ’t ‘roggewiefie’, ‘t ‘spinwiefie’ of ‘Spin An’, dat ze mor gien gewassen vertrappen zulden. Dat kuj lezen in ’t Woordenboek van de Drentse Dialecten:
- Wij weurden altied bang maakt veur het roggewiefie, umdat wij niet in de rogge kommen mugden. (Hijken)
- Spin An zat in de rog. Aj daor inkwammen, haj kaans dat die je pakde en het haor of spön. (Eext)
Om derveur te zörgen dat kinder niet in de put of in ’t knaol, ‘t deeip of de wiek(e) vallen zulden, wörden ze waorschouwd veur de ‘boesjeude’, de ‘beuskerel’, de ‘bullebak’, de ‘boeshapper’ of de ‘biethap’.
- Een bullebak hef een ketten an de pote en aj te dichte bij de wieke koomt, slat hie oe de ketten um. (Hollandscheveld)
- De boesjeude zat in het deip en as je bie het wotter zaten, trok e joe der in. (Emmer Erfscheidenveen)
- Der zit een beuskèrel in de put. (Sleen)
- Pas op, koom niet te dichte bij de sloot, dan pakt oe de biethap. (Broekhuizen)
Het Maantinger zaand is ok gevaorlijk, getuge dizze zinnen:
- In het Maantinger zaand loopt nog aovendkaters en ringelbèren. (Mantinge)
- As zien zussie 's aovends hen boeten mus, zee hij: “pas op, daor zit allemaol ringelbèren.” (Hijken)
In Grunnegerlaand mussen de kinder onder andern oetkieken veur ‘graauwkes’, ‘sukkeraaiwiefkes’ en ‘ongeboren Roulf’.
Aj nog aander naomen veur een kinderschrik kennen, mail dan even naor Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.
bron: dr. G.H. Kocks - Woordenboek van de Drentse Dialecten
De beuze jaeger
Reebroggens borcht was of-ebraand
Drei kiender dwèelden um deur ’t laand,
Zij hadden honger, waeren kold,
En zwörven krietend um in ’t wold.
Zij klöpten bij 'n jaeger an:
“Ontfarm! Ontfarm joe, beste man!
De vijand kwaemp - stak ’t huus in braand,
En lee oeze olden neer in ’t zaand.”
“O arme schaop! Wat bitter kruus!
Wat bi’j jao kold, koompt gauw in huus.
Warmpt oe bij ’t vuur en vreest gien nood.
Slaopt op mien stro en eet mien brood.”
Maor doe zij waeren binnentreen,
Greep ’eur de Oeger een veur een,
Houwt mit e biel ’eur lieden fien
En kuupt ze in ’t vat as zult van 't zwien.
Sunt Niclaos kwaemp nao zeuven jaor
Van vere reizen ok ies daor;
Hij klöpte mee bij d’Oeger an,
En reup: “Laat binnen mij, goê man!”
“Koompt binnen, heerschop,” zee de baos,
“Zet an e heerd joe, Sunterklaos!”
De Sunt see: “’k Dee ’n wieden tocht,
Vund nergens stee waor ’k eten mocht.”
“’k Heb zeunemelk met kruderien”
“Da’s kost, ’n Sunt neet an te bien”
“’k Slao rempen ’n ei twei drei in e pan”
”Da’s kost, dee ’k neet verdraegen kan”!
“’k Heb in e spinde ’n hartebolt...”
“Gien hartebolt, mar wat uut ’t zolt!
Uut ’t kuupien daor maek mij wat klaor;
’t Is vleis, ezult veur zeuven jaor.”
Pas zee dat woord nog Sunterklaos,
Of ’t wordde gries en greun den baos:
Hij griende luud, wol deur heruut,
En docht zuk kant al ’s duvels buut.
“O jaeger! Jaeger! Neet ebeefd!
Want dee berouw teunt - God vergeeft!”
Sunt Niclaos lee nou op de raand
Van ’t vat drei vingers van zien haand,
En uut ’e kuup op d’egen stond,
Rees ’t dreital kiender fris en zond.
En ’t eerste zee: “Wat sleup ik zacht!”
Het tweide: “Wat een lange nacht!”
Het derde: “’k Dreumde, wis en klaor,
’k Was in den hemel, zeuven jaor!”
De jaeger trok naor Rome hen,
En störf in ’t klooster Bethlehem.
De kiender raekten hoog in staand:
’t Oldste wördde Drost van Drenthelaand,
Het tweede - ook ’n grootmachtig heer
Bouwde op het Huus Reebrogge weer;
Het darde wördde ’n Vorst der kark,
Looft God den Heer veur ’t wonderwark.
Albert Steenbergen (*1814, 't Hoogevenne †1900) (spelling wat bijwarkt)
Oeger - menseneter
zeunemelk met kruderien - karnemelk met grutten en brood, gekruid met anijs
rempen - schielijk, dadelijk
hartebolt - hertebout
spinde - kelderkast
| < Veurige | Volgende > |
|---|
