Velde, Peter van der (1918-2004)

Petrus van der Velde weur in 1918 in het Grunningse Vlagtwedde geboren as zeun van een Drentse moeder en een Grunningse vader (bakker) en gruide op in het Noord-Drentse Roden. Nao de middelbare schoel en de rijkskweekschoel was hij enkele jaoren kantoorbediende in Roden en Grunning. Vanaof 1944 underwiezer in Steenbergen, Roden en vervolgens 25 jaor heufd van de schoel in Roderwolde.

Hij richtte in 1940 het Bonte Bitse Cabaret op. De naomgeving (afgekort BBC) was een stil protest tegen de bezetter. De optredens weurden stopzet toen ze zich mussen laoten registreren bij de Kultuurkamer. Nao de oorlog kwam BBC terugge under de naom ‘De Bekketrekker’ mit een aovendvullend Drentstaolig programma, schreven deur van der Velde. Veul optredens veur de RON.

Hij was jaorenlang veurzitter van de historische vereniging Roon en warkte in 1983 mit an het lesboek Noordenveld Wieder met mekaor. Op de lp Noordenveld zung hij samen mit zien vrouw Alke een antal van zien liedties. Peter van der Velde schreef körte verhaolen, gedichten, cabaretteksten en liedties die e saomen met zien vrouw Alke zung ( de elpee Noordenveld).
In de Tweeide Wereldoorlog hef e optreden met ’t Bonte Bitse Cabaret. Doe dizze cabaretgroep hum anmelden mus bij de Kulturkammer, binnen ze der drekt met opholden. Nao de bevrijding richtte Peter van der Velde ’t bekende Noorddrèentse cabaret De Bekketrekker op.
Peter van der Velde hef ok een maol of wat een literaire breeifwisseling holden, bijveurbeeld met Hans Heyting in Oeze Volk en met Ton Peters in Roet.

Vanaof 1947 schreef hij gedichten en verhalen in Maandblad Drenthe. Hij schreef In Oeze Volk en in de Leekster Courant een brievenfeuilleton mit Hans Heyting en Grietje Clewits. Warkte vanaof 1980 mit an Roet (under meer as Bastiaon Brobbel) en ok an het Grunningse Krödde.

Zien wark weur plaatst in bloemlezings as Drentse Schrieversalmanak, Mandielig, Stoelendaans, Maandewark.

Gerard Nijenhuis stelde een bloemlezing samen uut zien wark under de titel Wilwaark, gedichten en verhaolen (Zuudwolde 1986), later opnei uutgeven maar uutbreid mit enkele columns (Bastiaon Brobbelstukkies) en enkele ‘lichte versies’ under de titel Winter op de Paaizermao (Zuudwolde 2001)(herdruk 2008).

In zien waark vaalt op dat het Drèents en de zinsbouw zuver bruukt worden. Peter van der Velde zat in de jaoren ’80 in de kemissie die der veur zörgd hef daw noe een officiële Drèentse spelling hebben.

Peter van der Velde stun bekend as een bescheiden mèens. Hij prat over zien ‘gedichies’ asof ’t niet veul veurstelt. Mor in de Drèentse schrieverij is elkeneein van meeining dat de gedichten en verhaolen van Peter van der Velde heuren bij ’t beste wat of der in ’t Drèents schreven is. Gerard Nijenhoes hef zien waark wel ies umschreven as: antekenings veur de kantlien van ’n meester die over ’t levent naodenkt.

Zien verhaolen en gedichten binnen kört mor krachtig. Der steeit gien woord te veul in. Aachter zien humor geeit ok zeerte schoel. De kleine dingen van ’t leven kunnen neeit verbaargen dat ’t leven smangs ok pien döt. Maor gelukkig is der ok waarmte en ’t mooie van de natuur. Melancholie en levensvraogen binnen tweei onderwaarpen die in zien gedichten ok vaok veurkommen.

Peter van der Velde hef van de veurmaolige gemeeinte Roon ’t ereburgerschap kregen.

In 2001 is van Peter van der Velde in opdracht van Stichting Drentse Taol een schrieverspetret op DVD uutkomen.

Peter van der Velde is in 2004 uut de tied komen.

Op 25 mei 2013 is der bai oetgeverij Kleine Uil een naaie gedichtenbundel van hom oetkommen met de titel Trekwaark.

In het verleden waren de gedichten en verhaolen van Peter van der Velde al is bundeld in Wilwaark en Winter op de Paaizermao die oetgeven binnen bai Het Drentse Boek, mor die bundels binnen deur de schriever zölf saomensteld. Van der Velde was heil kritisch op zien eigen gedichten, dat veul materiaol is nooit publiceerd.

Bezörger van dizze bundel is Willem van der Velde, zeun van de schriever. Hij het overaal zöcht naor gedichten van zien pap. Het risseltaot mag der weden. 144 bladzieden met veuraal Drintse mor ok een stuk of wat Nederlaandse gedichten.

Der is een speciale websitee over Peter van der Velde: www.petervandervelde.nl


Hieronder kuj een stuk of wat van zien gedichten lezen en ’t verhaol ‘Braand’.

 

Haarst

Wat kleur hangt dood nog an de rooie rozen
De zummer is te rad weer naor zien inne gaon
Een regendrup hangt glin nog an de haarsttyllozen
Die huverig en kleums in 't kleine hoffie staon

Nog schient asmets de zun en dreugt de broene blaoren
Van buik en ekkelboom, die kleven an ons pad
De zummer het zo 't liekt, de leste hoop verloren
En afstand daon van aal wat e einmaol bezat

Moet ik ok aofstand doun van aal mien doezend dingen
Zei ik nog einmaol weer de bloumen en de zun?
Heur ik nog einmaol weer de bliede vogels zingen
Waacht ankom maitied mai nog weer een nai begun?

 

Mien opa

Mien opa, die het altied aarbaaider west
Op een Grunneger bouwboerderaai
Mien opa zien boer die was stinkende riek
Mor opa was aarm en kreeg rimmetiek
Want opa, die kroop deur de klaai.

Mien opa, die het altied aarbaaider west
Mien opa haar nooit een dag vraai
Mien opa, die het van de wereld niks zein
Die zaag mor de kloeten en 't onkruud allein
Want opa, die kroop deur de klaai.

Mien opa, die het altied aarbaaider west
Veur eerpels, wat brood en wat braai
Mien opa en opoe die hadden 't neit breid
En geld veur wat mooiers, dat hadden ze neit
Want opa, die kroop deur de klaai.

De zeun van de boer, die ridt nou wat rond
In 'n auto spiksplinternaai
Die rookt nou sigaoren van zestig cint 't stuk
Van opa's verdreit en van opa's geluk
En opa, die rust in de klaai.


Oet: Peter van der Velde - Wilwaark

 

Zaodbulten

Doeknekt onder ekkelbomen
Staon ze stil stoef naost mekaor
Kolde regen vaalt in stromen
Lekt omdeel oet 't grauwe haor
Stil staon zij daor en gelaoten
't Waoter brobbelt in de sloot
Is gien naais meer te bepraoten
Waorom nou nog nao te kaorten
Zo in 't anzicht van de dood?
En ze laoten wind en regen
Vegen over 't natte laand.
Aal wat wonnen wör in 't leven
Zit ja an de binnenkaant?

Oet: Peter van der Velde - Wilwaark

 

Van een Drintse dichter

Schrieven in 't Drints, ach, het zul mai wat weden
Zo'n versie daor draai ik de haand niet veur om!
De redactie van 't blad is al heil gauw tevreden
En bliede as ik met wat tekst bai heur kom!

Ik schrief mor wat an, wat kan mai 't ok schelen
Al klopt het niet altied met riem of met maot
Kritiek op mien waark dat kan ik niet velen
Dat maokt mai vaok duvels en gloepende kwaod!

Ik speul, as Apollo, in Drints op mien citer
En zit op mien Kwartiesbarg hoog op mien troon
Of 't kunst is of kitsch, dat hindert gien mieter
Ik riemel mor deur en veul roem is mien loon.

Oet: Peter van der Velde - Winter op de Paaizermao

 

Winter op de Paaizermao


De mao lig stil en wit bevroren
De schaopen kleumen veur bai 't hek
In Stad staait de Martinitoren
Een speulding dat naor boven stek

Het deip lig dicht en in de schoel van
De broene raaiten an de diek
Klinkt host onheurbaor het gehoel van
Een hopeloze koperwiek

Een scharebeeld van zwaarte kraaien
Die naor heur verre slaopstee gaon
En ponnies, kold, die met heur baaiden
Bai de verroeste richel staon

De winterwind waait deur mien kleren
As ik verkleumd naor hoes tou gao
Wel leven wil moet lieden leren
As 't wintert op de Paaizermao

Oet: Peter van der Velde - Wilwaark

 

Rowol

Beste Otto,
Wat let mai om vandaog is een ‘retour' te schrieven?
't Is toch maal weer: gien zun te zein!

Of schrief ik mor een stuk in drei bedrieven
Waormet ik aordig wis een dik stuk meer verdein?
Ach, waorom maok ik mai nog altied dik om 't plat

En de cultuur van Drint in 't algemein?
Al het de Schrieverskring nooit zoveul leden had
As nou, de Schrieveraai zal wel een laampie blieven
Van 25 of van hoogoet 40 Watt!

Peter

Oet: Strèupers van de Taol

 

Braand

Midden in de naacht rinkelde de telefoon. Aorend Bos greep slaoperig met zien linkerhaand naor het nachtkassie, waor dat ding op stun.

‘Met Aorend Bos', zee e, nog haalf boeten westen.
‘Met Mans Doedens', klonk het an aander kaant. ‘Wei'j wel dat joen hoes in braand staait?'
‘Nee man', zee Aorend, ‘daor wus wai nog niks van. Gusteraovend doe wai op berre gungen, was alles nog dik in order. Hou bi'j dat zo gewaor worden?'

‘Nou', zee Mans, ‘wai wazzen gusteraovend op verjaorsvezite west bai ons Rieks en de vrouw. Och, en dan wei'j wel hou of dat gaait: een lief vol kovvie en allemaol zuitighaaid. Ik was zo dik as een tiek dou wai weer naor hoes tou gungen... En met zo'n volle maog kan ik nooit goud in slaop kommen. Dat, ik laag mor aal te draaien van de eine zied op de aander. Mor slaopen, ho mor! Ik gung is recht overinde in 't berre zitten en keek is naor boeten in. En doe zaag ik daor licht bai joe in 't aachterinde.'

‘Wat zul dat toch wezen?' docht ik. ‘Aorend het toch ok gien schaopen meer die nog lammern moeten? Mor doe zaag ik daj de boudel in braand staon hadden. Ik zeg tegen Maarchie: ‘Ik leuf dat ze bai Aorend Bos 't hoes in braand staon hebben'. ‘Dan muj ze vort wel even waorschouwen', zee Maarchie. Het muit mai, Aoren, a'k je wakker maokt heb... Mor ja...'
‘Nee man, hartstikke bedankt daj even beld hebben!' zee Aorend. ‘Ik zal der vort even waark van maoken'. Hij legde de hoorn op de haok.

‘Wel belde daor?' vruig Sinao, ‘zo midden in de naacht? Hadden ze niet even waachten kund tot mörgenvro?'
‘Dat was Mans Doedens', zee Aorend. ‘Hij wol even zeggen dat er braand was. Bai ons, in 't aachterinde'.
‘Braand', zee Sinao. ‘Hou kan dat nou? Gisteraovend was alles nog in order. Hou is e dat zo gewaor worden?'
‘Nou', zee Aorend. ‘Mans kun niet goud in slaop kommen omdat ze gisteraovend naor Rieks en de vrouw tou west hadden op verjaordagsvezite. En daor haar e nogaal riekelk veul kovvie had. Dat, zodounde'.
‘En doe zaag e, dat hier bai ons de boudel in braand stun?' zee Sinao. ‘Haar e dan niet beter vort even de brandweer opbellen kund?'
‘Dat haar misschie aal zo goud west', zee Aorend. ‘Mor ik dink, dat e hom niet als te veul met aandermans zaoken bemuien wol. Hij is meinsttied nogaal wat veurzichtig met dat soort dingen.
‘Nou ja', zee Sinao, ‘dit is in als geval aordig beter as dat die Rieks Boer het 't eerste zein haar! Die haar 't ja vort het heile dörp deurtoeterd dat ons hoes in braand stun!'
‘Gelukkig mor daw goud verzekerd binnen', zee Aorend. ‘Hest de polis toch wel goud opbörgen, niet?'
‘Jao', zee Sinao, ‘die zit in de trom boven in 't kamnet. Zukswat moej altied veur 't griepen staon hebben as je is wat overkomp'.
‘Zul börgemeester ok nog kommen te kieken?' vruig Aorend. ‘Dat döt e meinsttied aal as er braand is'.
‘Börgemeester?' ruip Sinao. ‘Man, dan maag 'k wel maoken dat ik de krulspelden tou 't haor oetkrieg! Dat zul ja gien gezicht wezen!'
‘Maagst wel vortmaoken', zee Aorend. ‘Ik leuf da'k de brandspuit al ankommen heur!'
‘En hest nog heilemaol niet opbeld! ruip Sinao. Hou zulden ze dat nou gewaor worden wezen?'
Doe sluig Haarm Brink van de vraaiwillige brandweer het glaas van de slaopkaomer in groezels.
‘Aorend en Sinao! ruip e. ‘Bi'j der nog in? Joen hoes staait in braand!'
‘Jao', zee Aorend. Dat wus wai aal! Wai kommen der vort an, hör!

En hij stook de beinen van 't berre.

Sunterklaos

Klaosie en ik zatten met ons baaiden in de keuken. Alaaidao en Berendien wazzen naor een vergaodering van de plattelandsvrouwen tou. ‘Hej al een kedogie veur Berendien veur Sinterklaos?', vruig ik.
‘Schaai toch oet man!', ruip Klaosie. Ik weit heilemaol niet wat ik heur geven zal!' ‘Vinj dat ok altied zo'n kripsie?', vruig ik.
‘Allernaost', zee Klaosie. Ik zuik alle advertinsies nao die in de kraanten staon. Ik lees alle reclaomepepieren van het begun tot het inde... Mor wat heb ik nou an handmixers of an rolscheuvels? Ik weit 't niet meer! Weit ai wat, Jan Hinnerk?'
‘Klonje?', zee ik ‘of een duis met zeip?'
‘Ach', zee Klaosie, ‘dat is al jaoren 'tzölfde. Ik wol, dat ik ditmaol is wat aanders haar', zee e. ‘Nou ja, ik zal wel is kieken.'
Het is niet het veurnaomste wat oj geven', zee ik. ‘De meneier waorop oj 't geven, da's veul belangrieker.'
‘Ja', zee Klaosie, ‘ik wol het ok wel is wat aanders doun as aandere jaoren. Zo mor gewoon een pakkie op taofel leggen, och, daor is ok niet zoveul an... Wai muzzen is wat bedinken, Jan Hinnerk, om het wat gezelliger te maoken. Wai muzzen is met wat heil bezunders oet de houk kommen!'
‘Ja', zee ik, ‘mor wat?' ik schonk Klaosie nog een kop vol kovvie in. ‘As wai e...', begunde ik veurzichtig.
‘Nou?', vruig Klaosie.
‘As wai nou is een pak huurden, veur Sunterklaos en Zwarte Piet...', zee ik. Klaosie zien oogies begunden te glinstern.
‘En as wai dan is op vezite kwammen bai Berendien en bai Alaaidao', zee ik.
‘O, Jan Hinnerk, Jan Hinnerk!', ruip Klaosie. ‘O, mannegie, dat douw! Wat kuw heur baaiden dan mooi is de waorhaaid zeggen! Ai worden Sunterklaos en ik Zwaarte Piet! O, wai doun het, wai doun het!'
Nou ja volk, wai deden het. Wai huurden een pak in Stad. Dat geldde nogal zuver wat, mor wai hadden het er best veur over. Het was ja mor veur einmaol in ons levend! Op 'n mörgen kwam ik Klaosie tegen op Schoulbrink. ‘Jan Hinnerk!', ruip e, ‘aj wat doun, dan moej 't ok goud doun! Sunterklaos moet op een schimmel zitten!'
Ik spotterde nog wat tegen. Het is ja jaoren leden dat ik veur het leste op een peerd zeten heb! Mor Klaosie zette deur. ‘Ik weit wel een schimmel!', ruip e. ‘Ik zal er vortdaolijk even waark van maoken!' En vort stoof e weer.
Het was vief decimber. Nao het broodeten zee ik tegen Alaaidao da'k nog even naor Klaosie tou wol. En Klaosie zee tegen Berendien dat e nog even naor ons tou gung. Mor bai Haarm en Geertie, daor tröffen wai mekaor. Heur schimmel stun aal op de deel. Mooi ophimmeld en roskamd. Wai trokken ons om in de keuken. Klaosie stopte de kedogies in een olde kunstmeszak en doe was het zo wied. Ik klom eerst op een lege luchtwaogen en zo op het peerd. Die was aal wat op jaoren en stun wat briek op de beinen. Mor dan gung e ok niet zo gauw op de loop, zee Klaosie.
Het was een vrumd gevuil, volk, met aal die rokken an. Ik schoekelde mai wat terechte.
‘Klaosie...ach, eh, Piet!', ruip ik. ‘Lang mai de zak is an! Haarm en Geertie, ik heb hoord, daj 't heile jaor goed oppast hebben op mijn schimmel. En daorom heb ik veur joe een kleinighaaid metnomen uit Spanje.' En Haarm kreeg een duis sigaoren en Geertie een flessie odeklonje. Veur de muite. Het was krek echt. Ik boog mai veurover en legde mien haand op Geertie heur kop. ‘Jij bent een braaf meisje, hoor!', ruip ik. ‘Geef Sinterklaas maar is een hand!'
Haarm en Geertie schotterden het oet.
‘Ha, ha, ha', laachte Klaosie en met zien bossie baarkenries gaf e de schimmel een klap op 't gat. Mor dat bekwam ons min! De schimmel kroop in ‘nkannerk, stook de oren recht in het inde en veurdat wai er op verdocht wazzen stoof e op de open baander aof! ‘Kop in, Jan Hinnerk!', ruip Klaosie nog. Ik dook in mekaor, mor met de punt van de mijter kwam ik krek nog even tegen de bovenkaant van de baander an, de muts schoot mai over de oren en ik zaag niks meer!
‘Ho, ho toch peerd!'ruip ik, mor de schimmel wus van gien ho. Die vloog aalmor wieder. Ik kun haost niet meer zitten blieven. De baord zakte mai omdeel en bongelde mai veur de haals. De maantel wapperde in de wind. ‘Ho, ho dan toch!', ruip ik. De schimmel minderde vaort en bleef staon. Ik trok de mijter weer omhoog en keek is in 't ronde. Wai stunden midden in de Hullenbos! Ik luit mai naor beneden glieden. De schimmel poestte as een dörsmezien. Over het fietspad kwam een lichie dichterbai. Dat was Klaosie, op Geertie's daomesfiets.
‘Hej je ok bezeerd, Jan Hinnerk?', vruig e. ‘Nee', zee ik, ‘gelukkig niet!'
Wai sukkelden de Hullen deur. Ik haar de schimmel bai de kop en Klaosie sjokte naost zien daomesfiets.
‘Het is gien gezicht', zee e nao een schoffie, ‘een Sunterklaos heurt op zien peerd!'
‘Man veur gien geld!', ruip ik. ‘Ik gao der neit weer op!'
‘Ja, mor zo duur ik neit met joe deur het dorp!'zee Klaosie. Hij schikte mai de baord weer wat terechte. ‘Kuw niet beter boetenom, deur het Windgat gaon?'
‘Mai best', zee ik. ‘Ik heb de wil der aof! Wat het dat beist een schaarpe rug!'
Midden in het Windgat: ‘Ho!' ruip Klaosie. Hij grobbelde wat in zien kunstmeszak en huil een fles in de hoogte.
‘Kiek is, wat of ik hierzo heb?', zee e. ‘Daor haar ik joe met strikken wilt.' Hij draaide de dop er aof. ‘Ruuk is, Jan Hinnerk!' ruip e, en hij huil mai de fles onder de neus. ‘Konjak, jong!'
Wai bonden de schimmel mor an een wring. En wai gungen mooi naost mekaor zitten boven op het hek. De torenklok sluig negen uur en de maon scheen deur de singels bai de borg. Wai pruifden beurt om beurt oet de fles en wai wördden toch lekker waarm van binnen!
Haarm en Geertie wazzen al laank an zied doew bai heur kwammen, mor de aachterdeur hadden ze lös laoten. De schimmel zetten wai weer op staal en de fiets op de deel. Ons goud laag op een stoul in het aachterhoes en bai het licht van de maon trokken wai ons om.
‘Niks zeggen heur!', zee Klaosie doe ik naor hoes tou gung. ‘Waor hej zolaank wel zeten?', vruig Alaaidao doe ik de deur in kwam. Een duis sigaoren en een naaie strik laggen aal in 't kovviebred. ‘Ik bin bai Klaosie west', zee ik. ‘Dat kan 'k wel ruken!', zee ze. ‘Maok mor gauw daj op berre kommen! Slont!' Ik haostte mai an zied. Ze hölp mai nog wat met het boezeroen.
‘Wat is dat!, ruip ze opeins. Een witte baord van Sunterklaos zat tusken het boezeroen en mien borstrok in!
‘Het is aanders gaon as wai dochten volk, mor het wör een Sunterklaos om nooi meer te vergeten!'

Media