Hij hef der iene an 't heideplukken

19 nov 2013

Abel Darwinkel van het Huus van de Taol besprek zo nou en dan onderwarpen uut de enquête Vraog en Antwoord. Dizze keer hef Abel ‘t over de vraog wat wij zegt tegen iene waorvan wij denkt dat e geestelijk niet hielemaol in orde is.

De deelnemers an de enquête hebben verschillende antwoorden op dizze vraog geven. De zin: Hij is niet gooud wies, wordt wiedweg ‘t vaokst neuimd. Grappige varianten daorop, die ik nog nooit heurd had, is: hij hef de goed wies kepot en hij hef de goed wies an diggels.

 

Ok de zin: Hij hef ze niet allemaol op een rijgie, wordt vaok neuimd. Het Nederlands en ‘t Drèents verschillen derin hoouveul eein der op een rijgie moet hebben. Gao mor ies bij joezölf te raode hoouveul eein op een rijgie hebben moet.

 

Hij hef ze niet alle zeuven op een rijgie, zeggen de meeiste Drenten; of juust ‘t tegenovergestelde as eein wel loos is.

-          Hij hef ze alle zeuven op de goeie stee zitten.

 

Het Nederlands kent: ‘Hij heeft ze niet alle vijf op een rijtje’ en die vief, dat binnen dan de vief zintugen: zeein, heuren, preuiven, ruken en veuilen. Waorom de Drenten dan alle zeuven op een rijgie hebben, weeit ik neeit en kun ik ok niet vinden in de bronnen die ik bekeken heb. Ik dèenk niet dat de Drenten tweei zintugen meer hebben as aander volk. Dat liekt mij teminnen raor toou. Ik heb wel ies heurd over een zesde zintuug, aj deur intuïtie, een beeld of een visioen kennis kriegen boeten dizze vief zintuigen om, dan spreek wij wel van een zesde zintuug. Mor van een zeuvende zintuug heb ik nog nooit heurd. Of zulden dat zesde en zeuvende Drèentse zintuug de achterdocht en de boerenslimheid weden?

 

In ‘t Drèents kuj ok op een aander maneer zeggen dat eein niet heulemaol in örder is. Eein van de zeuven zintugen is dan wat an ‘t dooun, dat heeilemaol gien nut hef. Een stuk of wat deeilnemers hebben eein van onderstaonde zinnegies deurgeven:

 

-          Hij het 1 an ‘t eier zuken.

-          Hij het 1 oet de bocht liggen.

-          Dai het ain in ‘t mous lopen.

-          Hij hef ien van de zeuven hen heideplukken.

-           

Ok het woordenboek van de Drentse Dialecten hef zukke zinnegies opnommen:

 

-          Die vent, dat is mor een halve, hie hef ien van de zeuven hen messtreien. (Sleen)

-          Ons buurjong, dat is mor ain haalve; aine van de zeuven aan het waoterdörsen en de rest aan het haaideplukken. (Valthermond)

-          hef ien hen waterdörschen, spurriepoten en heideplukken.