Baby of poppie?

11 feb 2014

Een baby heeft tien teentjes en tien vingertjes. Dat was in enquête nummer 5 van Vraog & Antwoord een vertaalvraog. Abel Darwinkel hef de antwoorden bestudeerd en der in De Brink op radio Drenthe (elke dinsdag nao tien ure) over verteld.

Het woord baby is vanzölf wel een vrumd woord. Het oeterlijk en de klank van het woord zeein der niet echt Nederlaands oet. De a van baby wordt as een e oetsproken. Baby zit roem honderd jaor in het Nederlands,het woord komp oet het Engels, het binnen de eerste klanken die een klein kind oetstöt; baba. Het Fraans neuimt een pasgeborene trouwens een bébé.

Wat zeggen de Drenten tegen een ‘zuigeling’? Dik 400 deelnemers an de enquête zeggen poppie. Een mooi Drèents woord. Dik 200 invullers hebben baby staon laoten. Het woord baby is bliekbaor al zo inburgerd dat mèensen het ok wel in heur Drèents bruken. Mor vanzölf aj de vraog aan stellen: is poppie een Drèentser woord as baby, dan zul ’t mij verbaozen as niet elkeneein zeggen zul dat poppie het Drèentse woord is.

Het Nederlandse woord teentjes is boetengewoon interessant. In Noord-Drenthe is ‘t makkelk. Daor binnen ’t toonties. Trouwens niet allen in Noord-Drenthe ok zudelijker in Raol, Grol en Eext en Geeiten binnen ’t nog toonties. In Valthermond en Emmer-Compas binnen ’t toontjes mor ok wel teuntjes.

In zuud- en Midden-Drenthe kuj verschillende vörms tegenkommen. Tienties en teenties worden veul neuimd, tiegies, teegies en teigies worden ok wel ies neuimd mor dat is wel een oldere vörm.

De Zuud-Drèentse woorden ‘tie’, ‘tei’, ‘teie’ en ‘tee’ hebben gien n in het enkelvold. Dat liekt joe misschie raor toou, mor in het Nederlands had het woord ‘teen’ eerder ok gien n an ’t èende. In het Zuud-Drèents is de oldere vörm in paartie varianten bewaord bleven en in het Nederlaands neeit.

In het Nederlaands was ‘teen’ oorspronkelijk het meervolds van het enkelvold ‘tee’. Op den duur wör ‘teen’ niet meer as meervold zeein en kun de neie meervoldsvörm ‘tenen’ ontstaon met het enkelvold ‘teen’. Hetzölfde is gebeurd met de woorden ‘schoen’ en ‘peen’ (wortel). Dat was in het Nederlands eerder ‘schoe’ en ‘pee’.

Ok in het Engels en in het Duuts, die femilie binnen van het Nederlaands en het Drèents hebben de woorden veur toon gien n. Het Engels hef ‘toe’ en in het Duuts zeggen ze ‘Zehe’.

Vingertjes is in het noorden van Drenthe’ vingeries’. In de veenkolonies ‘vingertjes’ en in het zuden van Drenthe ‘vingerties’, de t van vingerties wordt ok wel ies met een d oetsproken. Dan kriej dus ‘vingerdies’.

Aj Vraog&Antwoord nummer zes nog niet inevuld hebt dan moej dat nog even doen, heur.